ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ମହାସଂଗ୍ରାମର ଦୁଇ ନାୟକ 'ସିଦୋ-କାଁହୁ ଓଡ଼ିଶା ଓ ଆଦିବାସୀ ସମାଜ ପ୍ରତି ଅତୁଳନୀୟ ଯୋଗଦାନ

ମହାନ ବିପ୍ଳବୀ ହେଉଛନ୍ତି ସିଦୋ ମୁର୍ମୁ (Sido Murmu) ଏବଂ କାନ୍ହୁ ମୁର୍ମୁ (Kanhu Murmu), ଯେଉଁମାନେ 'ସିଦୋ-କାହ୍ନୁ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା। ୧୮୫୫ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ, ଜମିଦାର ଓ ସାହୁକାରମାନଙ୍କ ଶୋଷଣ ବିରୋଧରେ ହୋଇଥିବା ଐତିହାସିକ **'ସାନ୍ତାଳ ହୁଲ୍' (ସାନ୍ତାଳ ବିଦ୍ରୋହ)**ର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇ ସେମାନେ ଇତିହାସ ରଚନା କରିଥିଲେ। ​ଓଡ଼ିଶା ଏବଂ ସମଗ୍ର ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଓ ଆଦିବାସୀ ସ୍ୱାଭିମାନ ରକ୍ଷାରେ ଏହି ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କର ଅବଦାନ ଓ ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ: ​୧. ଓଡ଼ିଶାର ସାନ୍ତାଳ ଓ ଆଦିବାସୀ ସମାଜରେ ସ୍ୱାଭିମାନ ଜାଗରଣ ​ସିଦୋ-କାହ୍ନୁ ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବିଦ୍ରୋହର ପ୍ରଭାବ ବିଶେଷ କରି ଓଡ଼ିଶାର ମୟୂରଭଞ୍ଜ, କେନ୍ଦୁଝର, ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ଏବଂ ବାଲେଶ୍ୱର ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିବା ସାନ୍ତାଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନଜାତିଙ୍କ ଉପରେ ଗଭୀର ପଡ଼ିଥିଲା। ଶୋଷଣ ଓ ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ସଂଗ୍ରାମ ଓଡ଼ିଶାର ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କୁ ସାହସ ଓ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଇଥିଲା। ​୨. ଜମି ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା ​ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କର "ଜଲ, ଜଙ୍ଗଲ, ଜମି" ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସଂଗ୍ରାମ ଫଳରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାର ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଜମି ହଡ଼ପ ରୋକିବା ପାଇଁ ନୂତନ ନିୟମ ଆଣିଥିଲେ, ଯାହାର ସିଧାସଳଖ ଲାଭ ଓଡ଼ିଶାର ସୀମାନ୍ତବର୍ତ୍ତୀ ଆଦିବାସୀ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ମିଳିଥିଲା। ​୩. ବ୍ରିଟିଶ ବିରୋଧୀ ସଂଗ୍ରାମର ଆଦ୍ୟ ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗ (୧୮୫୭ ପୂର୍ବରୁ) ​୧୮୫୭ର ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଦୁଇ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ (୧୮୫୫ରେ) ସିଦୋ-କାନ୍ହୁ ପ୍ରାୟ ୧୦,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଆଦିବାସୀଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତ କରି ବ୍ରିଟିଶ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଭିତ୍ତିହୀନ ନୀତିକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଥିଲେ। ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ଏବଂ ଜନଜାତି ନେତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅଗ୍ନିସ୍କୁଲିଙ୍ଗ ସଦୃଶ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା। ​